ေက်ာင္းမေနခဲ့ေသာ္လည္း အစ္ကိုျဖစ္သူက စာသင္ေပးသည္။ စိတ္မ၀င္စားသျဖင့္ အ႐ုပ္ဆြဲ ကပင္ ထူးခၽြန္ေနသည္။ ပဋိကတ္က်မ္းစာမ်ားကိုလည္း သင္အံေလ့လာခဲ့သည္။ ထို႔အျပင္ ဂ်ဳံအိတ္မ်ား တြင္ တံဆိပ္႐ိုက္သည့္သံျပားေဖာက္ပန္းခ်ီမွအစ၊ ကုန္ေၾကာ္ျငာဒီဇိုင္း၊ ႐ုပ္ရွင္ဆလိုက္၊ ေၾကာ္ျငာ ျပကၡဒိန္၊ အထည္ဒီဇိုင္းစသည့္ ပညာမ်ားလည္း တတ္ေျမာက္သည္။ စာေရးျခင္းအတတ္ကို လည္း မျပတ္မလတ္ ဆည္းပူးသည္။
သင္တန္းမ်ားမွာ ဘုန္းေတာ္ႀကီးပညာသင္ေက်ာင္း၊ ပန္းခ်ီပညာသင္ေက်ာင္း၊ အကပညာသင္ ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ပညာသင္ၾကားခဲ့သည္။
ထို႔ေနာက္ ဂ်ဳံအိတ္မ်ားတြင္ တံဆိပ္႐ိုက္သည့္သံျပားေဖာက္ပန္းခ်ီမွအစ၊ ကုန္ေၾကာ္ျငာဒီဇိုင္း၊ ႐ုပ္ရွင္ဆလိုက္၊ ေၾကာ္ျငာျပက္ၡဒိန္၊ အထည္ဒီဇိုင္းစသည္တို႔ကို လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ၁၉၃၃-၃၄ ခုႏွစ္ခန္႔တြင္ သက္ေစာင့္မဂ္ၢဇင္းသို႔ “၀ါးကမယ္လွေမာင္”အမည္ျဖင့္ ၀တၳဳစေရးသည္။ မဂၢဇင္း တြင္ “လွေမာင္”ဟုသာ ေဖာ္ျပခံရသည္။ စာစီစာကံုးၿပဳိင္ပြဲတြင္ ၀င္ေရာက္ယွဥ္ၿပဳိင္ရာ လူငယ္ႀကီးပြား ေရးအသင္း စာစီစာကံုးၿပဳိင္ပြဲ ပထမဆုရသူ “သတိုးေဆြ”ဟူေသာ ကေလာင္အမည္ကို ေျပာင္းလဲ ခံယူသည္။ ၁၉၃၅ ခုႏွစ္တြင္ “လြန္းရတနာ”စာအုပ္ကုမၸဏီ၏ စပါယ္ရွယ္မဂၢဇင္းတြင္ တိုက္ထိုင္ စာေရးအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ လိုသမွ်စာႏွင့္ အတြင္းပံုမ်ားကို ေရးဆြဲေပးသည္။ ရႊင္ေပ်ာ္ေပ်ာ္စာအုပ္ တိုက္အတြက္ ကေလာင္အမည္မခံဘဲ ၀တၳဳႏွစ္အုပ္ ေရးခဲ့သည္။
၁၉၃၆-၃၉ ခုႏွစ္တြင္ ပုဇြန္ေတာင္ ဆင္းဂါးေက်ာင္း၌ ပန္းေရးအလုပ္ကိုလည္းေကာင္း၊ “တက္ေခတ္” စာေစာင္၌ ႏိုင္ငံေရးေဆာင္းပါး၊ ၀တၳဳမ်ားကိုလည္းေကာင္း၊ နဂါးနီဂ်ာနယ္တြင္ ပထမပိုင္း ၌ “၀ါးခယ္မလွေမာင္” အမည္ႏွင့္ေရးသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ “ဘေဆြ”အမည္ေျပာင္းကာ ေရးသည္။ စာေရးဆရာဘေဆြ ႏွစ္ေယာက္ျဖစ္ေနသျဖင့္ နဂါးနီစာတည္းခ်ဳပ္ ဦးထြန္းေရႊက တကၠသိုလ္ဘေဆြ ကို “ထား၀ယ္ဘေဆြ”၊ သူ႔ကို ရန္ကုန္ဘေဆြဟု ခြဲျခားေပးလိုက္ရာမွ “ရန္ကုန္ဘေဆြ” အမည္တြင္ လာသည္။
၁၉၃၉-၄၁ ခုႏွစ္တြင္ နဂါးနီဂ်ာနယ္ အယ္ဒီတာအဖြဲ႕၀င္ျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ဂ်ပန္ေတာ္လွန္ေရး ကာလတြင္ ဖ်ာပံုခ႐ိုင္ေျမေအာက္ ေတာ္လွန္ေရးေခါင္အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ဆိုရွယ္လစ္ပါတီတည္ ေထာင္ေသာအခါ ပါတီစည္းကမ္းထိန္းသိမ္းေရး တာ၀န္ယူခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ႏိုင္ငံေရးကို စြန္႔လႊတ္ ကာ ပန္းခ်ီဆြဲ၏။ ေသြေသာက္ဂ်ာနယ္တြင္ ရံဖန္ရံခါ စာေရးသည္။ ၁၉၄၆ ခုႏွစ္တြင္ “စစ္ျပန္”ႏွင့္ “စံထူး”ျပဇာတ္မ်ားကို ေနသူရိန္႐ံု၌ တင္ဆက္သည္။ ရန္ကုန္အစိုးရျဖစ္ခ်ိန္တြင္ စစ္ရဲ(၄)၏ အရန္ တပ္ရင္းဖြဲ႕၍ ထား၀ယ္ၿမဳိ႕သိမ္းတိုက္ပြဲ၊ အင္းစိန္တိုက္ပြဲ၊ သာယ၀တီခ႐ိုင္တိုက္ပြဲတို႔တြင္ ပါ၀င္ဆင္ႏႊဲခဲ့ သည္။ တစ္ဖန္ စာေပႏွင့္အႏုပညာေလာကတြင္ အေျခခ်ျပန္သည္။ ထို႔ေနာက္ ဗိုလ္မွဴးခ်ဳပ္ေဟာင္း ေမာင္ေမာင္တို႔ကို သံေတာင္နယ္ ေဘာဂလိႀကီးရြာမွ ကယ္ထုတ္ေရးတပ္ ဖြဲ႕ကိို ဦးေဆာင္ခဲ့သည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေမာင္ေမာင္တို႔ လြတ္ေျမာက္ၿပီးသည္ႏွင့္ ယူနီေဖာင္းခၽြတ္ကာ စာေပႏွင့္ အႏုပညာေလာက တြင္ ျပန္လည္လႈပ္ရွားသည္။
၁၉၅၃ ခုႏွစ္တြင္ ဂ်ာနယ္ျပာကိုထုတ္ေ၀သည္။ ၁၉၅၅ ခုႏွစ္တြင္ “မာန္”႐ုပ္ရွင္ကို႐ိုက္ကူး သည္။ ၁၉၅၆-၅၇ ခုႏွစ္တြင္ နာဂေတာင္တန္း ေလ့လာေရးခရီးသြားခဲ့သည္။ ၁၉၅၈ ခုႏွစ္တြင္ ဒီးဒုတ္ ဂ်ာနယ္ကို ျပန္လည္ထုတ္ေ၀ခဲ့သည္။ တည္ၿမဲ-သန္႔ရွင္းကြဲခ်ိန္တြင္ မီးဒုတ္သတင္းစာကို ဦးစီးထုတ္ ေ၀ၿပီး တည္ၿမဲဘက္မွ ရပ္ခဲ့သည္။ ျမ၀တီမဂ္ၢဇင္းတြင္ “မင္းသားကိုႀကီးေကာင္း” ျပဇာတ္ေရး၍ ဦးႏုကို သေရာ္ခဲ့သည္။ ၁၉၅၀-၆၀ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံစာေရးဆရာအသင္းအမႈေဆာင္အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ၁၉၆၀-၆၃ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံစာေရးဆရာအသင္း ဒု-ဥကၠ႒အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ၁၉၆၃-၆၄ ခုႏွစ္ ဒုတိယႏွစ္၀က္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံစာေရးအသင္းဥကၠ႒တာ၀န္မ်ားကို ယူခဲ့ၿပီး ၁၉၈၁ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုင္ငံ့ ဂုဏ္ရည္ဘြဲ႕ရရွိသည္။ စာေပတြင္သာမက ပန္းခ်ီႏွင္ျ့ပဇာတ္တြင္ ထင္ရွားသည္။ ပါတိတ္ပန္းခ်ီေရး နည္းကို လက္ဆင့္ကမ္းေပး ခဲ့သည္။
ေရးသားခဲ့သည့္စာအုပ္မ်ားမွာ တိုက္ပြဲဟူသည္ (၁၉၆၀)၊ ခ်ီေလေသာ္လည္း(၁၉၆၃)၊ တိုက္ယူရေသာမ်က္ရည္တစ္ေပါက္(၁၉၆၃)ကဲ့သို႔ေသာ မွတ္တမ္း၀တၳဳမ်ား၊ ေသေသာ္မွတည့္ ေၾသာ္ ေကာင္း၏(၁၉၆၄)၊ ျမန္မာျပည္သား(၁၉၆၆)၊ စံပယ္တို႔ေခတ္(၁၉၇၁-၇၂)စသည့္ သမိုင္းေနာက္ခံ၀တၳဳ မ်ား၊ သည္မိုးသည္ေလ(၁၉၆၄)၊ ေခတ္၏သားေကာင္(၁၉၆၄) အစရွိသည့္ ေခတ္သ႐ုပ္ျပ၀တၳဳမ်ား၊ နန္းဟာဗီး(၁၉၆၄)ကဲ့သို႔ေသာ တိုင္းရင္းသား ခ်စ္ၾကည္ေရး၀တၳဳ၊ န၀ေဒးတစ္ခန္းရပ္ဇာတ္(၁၉၅၈)၊ မင္းသားကိုႀကီးေကာင္း(၁၉၅၉)ကဲ့သို႔ေသာ ျပဇာတ္မ်ား၊ ခ်စ္ဇနီးသို႔ (၁၉၆၃)ကဲ့သို႔ေသာ အိမ္ေထာင္ ေရးက်မ္း၊ စကားနက္(၁၉၆၆)၊ ပန္းသြင္သီကံုး ေရးနည္းထံုးကား (၁၉၆၆)၊ သီကံုးပန္းသြင္ေရးဖြဲ႕ ခ်င္ေသာ္(၁၉၆၆)၊ စာေရးျခင္းအတတ္(၁၉၆၈)ကဲ့သို႔ေသာ စာေပေရးသားမႈဆိုင္ရာက်မ္းမ်ား၊ ေတာ ပန္းတစ္ပြင့္၏ ဇာတ္သိမ္းႏွင့္၀တၳဳတိုမ်ား(၁၉၆၀)၊ ေအာင့္ႏိုင္ဘူးေတာ့ႏွင့္၀တၳဳတိုမ်ား(၁၉၆၁)၊ မဒၵီႏွင့္ အျခား၀တၳဳတိုမ်ား(၁၉၆၅)၊ မယားႏွစ္ေယာက္ဒဏ္ႏွင့္ အျခား၀တၳဳတိုမ်ား(၁၉၆၆)ကဲ့သို႔ေသာ ၀တၳဳတို ေပါင္းခ်ဳပ္၊ ဦးေသာ္ဇင္ႏွင့္တြဲဖက္၍ မိုးတိမ္တမန္ ေမဃဒူတ(ဘာသာျပန္)၊ ရန္ကုန္ဘေဆြမွ ဦးသိန္းေဖျမင့္သို႔အိတ္ဖြင့္ေပးစာ(၁၉၆၃)စသည္တို႔ျဖစ္သည္။
စာေပနယ္တြင္ “ေသေသာ္မွတည့္ ေၾသာ္ ေကာင္း၏” စာအုပ္မွာ စာေရးသူ၏အတတ္ပညာ ပိုင္းကို အံ့မခန္းျဖစ္ၿပီး ပညာပိုင္းမွာလြန္ကဲ သည္ဟုထင္ရေလာက္ေအာင္ျဖစ္သည္ဟု မွတ္ခ်က္ေပး ျခင္းခံရသည္။ စာေရးဆရာ၊ ႐ုပ္ရွင္ျပဇာတ္ဒါ႐ိုက္တာ၊ ပန္းခ်ီဆရာ၊ ေတာ္လွန္ေရးသမားႏွင့္ မ်ဳိးခ်စ္ ပုဂၢဳိလ္ႀကီး တစ္ဦးလည္းျဖစ္သည္။
ရန္ကုန္ဘေဆြသည္ ၁၉၈၆ ခုႏွစ္၊ စက္တင္ဘာလ ၁၇ ရက္တြင္ ရန္ကုန္ၿမဳိ႕၌ကြယ္လြန္သည္။
